Kavanozların Konuştuğu Salı
Çamlıbel kasabasında her salı, renkli tezgâhların kurulduğu büyük bir pazar açılırdı. Kasabanın en ilginç dükkânı ise Beren’in dedesi Saim Usta’ya aitti. Dükkânın raflarında mercimek, pirinç, fasulye ve nohutla dolu cam kavanozlar sıralanırdı. Kavanozların üzerinde gram ve kilogram yazardı. Beren, sayıları seviyor ama ölçüleri bazen birbirine karıştırıyordu.
Bir sabah Saim Usta, torununa küçük bir defter uzattı. “Bugün dükkânı sen yöneteceksin,” dedi. “Fakat yalnızca satış yapmayacaksın. Her ölçünün doğru olup olmadığını kontrol edecek, müşterileri dikkatle dinleyecek ve öğrendiklerini defterine yazacaksın.” Beren heyecanlandı. Bu görev, onun için gerçek bir eğitici hikayeler kitabının içinden çıkmış gibiydi.
İlk müşteri, çorba pişirecek olan Nevin Teyze’ydi. “Bana iki yüz elli gram mercimek verir misin?” diye sordu. Beren hemen büyük ölçeğe uzandı. Saim Usta gülümseyerek onu durdurdu. “Önce hangi ölçü kabının uygun olduğunu düşün.” Beren durdu, küçük kabın yüz gram aldığını hatırladı. İki küçük kap ve yarım küçük kap doldurarak miktarı tamamladı. Sonra terazide tarttı. Gösterge tam iki yüz elliyi gösteriyordu.
Öğleye doğru dükkâna telaşlı bir adam geldi. Elindeki kâğıdı sallayarak “Bu kavanozda bir kilogram pirinç varmış, ama bana az göründü,” dedi. Beren kavanozu kaldırdı. Gerçekten de diğer kilogramlık kavanozlardan daha hafifti. Etiketin yanlış yapıştırılmış olabileceğini düşündü. Pirinci tartınca kavanozda yalnızca sekiz yüz gram bulundu. Adam şaşırdı. Beren hemen özür dileyip eksik iki yüz gramı tamamladı.
“Bir şeyi yalnızca yazısına bakarak doğru kabul etmemeliyiz,” dedi Saim Usta. “Gözlem yapmalı, gerekiyorsa ölçmeli ve sonucu başka bir yolla kontrol etmeliyiz.” Beren bu sözü defterine yazdı: Bilgi, dikkat ve denemeyle güçlenir.
Bir süre sonra üç çocuk dükkâna geldi. Okullarındaki yardım şenliği için on iki paket bakliyat hazırlayacaklardı. Her pakette aynı miktar bulunması gerekiyordu. Çocuklar, “Hepsini göz kararı dolduralım,” diye düşündü. Beren onlara önce bir paket hazırlamalarını, sonra onu tartıp ölçüyü belirlemelerini önerdi. Böylece her paketi aynı ölçü kabıyla doldurdular. Son pakette biraz eksik kaldığını fark edince bölüştürmeyi yeniden yaptılar.
Çocuklardan biri, “Neden ilk paketi örnek aldık?” diye sordu. Beren şöyle açıkladı: “Bir işi düzenli yapmak için başlangıçta güvenilir bir ölçü belirlemek gerekir. Sonra diğerlerini onunla karşılaştırırız. Buna örnek almak diyebiliriz.” Çocuklar bu yöntemi çok beğendi ve şenlikte kullanmak üzere defterlerine yazdılar.
Akşamüstü Beren, gün boyunca yaptığı kayıtları inceledi. Bir yerde iki yüz elli gram yerine iki yüz elli kilogram yazdığını fark etti. Hatasını silip doğrusunu ekledi. Saim Usta, “Yanlış yapmak öğrenmenin sonu değildir,” dedi. “Yanlışı fark etmek, nedenini anlamak ve düzeltmek asıl beceridir.”
Ertesi salı dükkâna gelen herkes, Beren’in hazırladığı küçük bilgi kartlarını gördü. Kartlarda gramın kilogramdan küçük olduğu, bin gramın bir kilogram ettiği ve ölçerken terazinin düz zeminde durması gerektiği yazıyordu. Ayrıca “Dinle, düşün, ölç, kontrol et” cümlesi de büyük harflerle eklenmişti.
O günden sonra kasabada alışveriş yapanlar miktarları daha dikkatli kontrol etmeye başladı. Çocuklar evde yemek yaparken ölçü kaplarını kullandı, yetişkinler etiketleri okumadan karar vermedi. Beren ise şunu öğrendi: Dünyayı anlamak için merak etmek yetmez; doğru sorular sormak, kanıt aramak ve öğrendiklerini başkalarıyla paylaşmak gerekir. Kavanozlar artık hiç konuşmuyordu, ama Beren onların sessizliğinden çok şey öğrenmişti.
