Selanik’te Bir Avuç Cesaret
Atatürk’ün çocukluk anıları, Selanik’in deniz kokan sokaklarında başlar. O yıllarda Mustafa Kemal, annesi Zübeyde Hanım’ın sevgi dolu bakışları ve babası Ali Rıza Efendi’nin öğütleri arasında büyüyen, çevresindeki her şeyi dikkatle inceleyen bir çocuktu. Sabahları pencereyi açtığında martıların sesini dinler, uzaklardan gelen vapurların dumanını seyrederdi. Her gördüğü şey ona yeni bir soru sorar gibi gelirdi.
Bir gün mahalledeki çocuklar, eski taş duvarın önünde oyun oynuyordu. Kimi tahta kılıçlar yapmış, kimi de küçük bir bez parçasını bayrak gibi dalgalandırmıştı. Mustafa Kemal oyuna katılmadan önce taşların üzerine çizilmiş şekillere baktı. Çizgiler, ona uzak ülkeleri ve bilinmeyen yolları düşündürdü.
“Bir yerin yolunu bilmek için önce onu tanımak gerekir,” dedi kendi kendine.
O sırada arkadaşlarından biri, elindeki ip yumağını yanlışlıkla yuvarladı. İp, yokuştan aşağı gidip küçük bir su oluğuna düştü. Çocuklar hep birlikte peşinden koştu, fakat ip çamura dolandı. Mustafa Kemal hemen çevredeki ince dalları topladı. Dalları birleştirip uzun bir çubuk yaptı ve ipi dikkatlice oluğun kenarına çekti.
Arkadaşları sevinçle alkışlayınca gülümsedi. Fakat içlerinden biri, oyunda hep başkalarının karar verdiğini söyleyerek üzgünce kenara çekildi. Mustafa Kemal onun yanına oturdu.
“Birlikte oynuyorsak, kararları da birlikte vermeliyiz,” dedi. Sonra herkese sırayla ne yapmak istediğini sordu. Böylece çocuklar oyunun kurallarını yeniden belirledi. Kimi haritacı, kimi nöbetçi, kimi de yol gösterici oldu. Kenarda duran çocuk ise oyunun kaptanı seçildi.
Akşam eve döndüğünde annesi, onun yüzündeki düşünceli ifadeyi fark etti. Mustafa Kemal, gün içinde yaşananları anlattı. Zübeyde Hanım, oğlunun saçlarını okşayarak, “İnsanları dinleyen kişi, onların gücünü de görür,” dedi. Bu söz, Mustafa Kemal’in zihninde uzun süre yankılandı.
Defterde Açılan Yeni Pencere
Ertesi gün okulda öğretmen, çocuklara bir soru sordu: “Bir toplumu ileriye götüren nedir?” Kimi zenginlik, kimi kalabalık nüfus, kimi de güçlü binalar dedi. Mustafa Kemal parmak kaldırdı. Ona söz verilince ayağa kalktı.
“Bence öğrenmek ve öğrendiğini iyilik için kullanmak,” dedi. “Çünkü bilgisi olmayan insan, karanlıkta yol arar. Bilgili insan ise başkalarına da ışık gösterebilir.”
Öğretmeni bu cevabı beğendi, ancak yalnızca güzel sözlerin yetmeyeceğini söyledi. Bunun üzerine Mustafa Kemal, sınıftaki arkadaşlarıyla küçük bir çalışma düzenledi. Her öğrenci bildiği bir şeyi başkasına anlatacaktı. Biri sayıları, biri bitkileri, biri de Selanik’in sokaklarını tarif edecekti. Böylece sınıf, sessiz bir yarış yerine dayanışma yerine dönüştü.
Mustafa Kemal akşamları defterine yalnızca derslerini yazmıyordu. Gün içinde gördüğü haksızlıkları, aklına gelen soruları ve daha iyi bir dünya için yapılabilecekleri de not ediyordu. Bir arkadaşının kalemi yoksa ona kalem bulmayı, yaşlı bir komşunun sepetini taşımayı, küçük çocukların oyununa adil kurallar koymayı önemli sayıyordu.
Yıllar sonra büyük sorumluluklar üstlendiğinde, o çocukluk günlerindeki küçük ayrıntılar ona yol gösterecekti. Çünkü cesaretin yalnızca zor zamanlarda ortaya çıkmadığını biliyordu. Cesaret; soru sormak, doğru bildiğini sakince söylemek, arkadaşını dinlemek ve herkes için daha güzel bir yol aramaktı.
Selanik’in akşamları denizin üzerine gümüş renkli bir ışık bırakırken Mustafa Kemal, penceresinin önünde oturup uzaklara baktı. Elindeki defterin son sayfasına şu cümleyi yazdı: “Büyük işler, küçük yaşta öğrenilen güzel alışkanlıklarla başlar.”
O gece rüzgâr, defterin sayfalarını usulca çevirdi. Çocukluk anılarının arasına yeni bir sayfa daha eklendi. Bu sayfada merak vardı, emek vardı, adalet vardı. En önemlisi de geleceğe inanan küçük bir çocuğun, dünyayı güzelleştirmek için attığı ilk adımlar vardı.
